Jest to niewielka wieś położona w pobliżu Olsztyna w diecezji warmińskiej. Tutejsze sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej jest jedynym w Polsce ośrodkiem kultu maryjnego, w którym miały miejsce zatwierdzone przez władze kościelne objawienia Matki Bożej.
Kult maryjny istniał tu jeszcze przed objawieniami, a związany był z obrazem Matki Bożej Gietrzwałdzkiej (2. poł. XVI wieku), który pod względem ikonograficznym zaliczany jest do typu Hodegetrii. Obraz koronował w 1967 r. prymas Polski kard. Stefan Wyszyński.
Od 27 czerwca do 16 września 1877 r. w Gietrzwałdzie rejestrowano objawienia Matki Bożej (160 objawień). Maryja ukazywała się dwóm dziewczynkom: Justynie Szafryńskiej i Barbarze Samulowskiej. Rozmawiała z dziećmi w języku polskim, który był zakazany przez władze pruskie. Na pytanie Szafryńskiej, kim jest, Matka Boża odpowiedziała podobnie jak w Lourdes: „Jestem Najświętsza Panna Maryja, Niepokalanie Poczęta”. Bardzo silnie akcentowała potrzebę modlitwy różańcowej. W trakcie objawień przekazała m.in. obietnice bliskiego uwolnienia Kościoła od prześladowań. Maryja poleciła też, aby w miejscu objawień zbudować kapliczkę z figurą Niepokalanej. Gietrzwałd nazywano wówczas często polskim Lourdes lub też warmińską Częstochową. W okresie objawień Gietrzwałd nawiedziło kilkaset tysięcy pielgrzymów. Oprócz katolików licznie przybywała tu także ludność ewangelicka, mimo iż pielgrzymki te organizowane były wbrew zaleceniom Konsystorza Ewangelickiego w Królewcu. Zatem Gietrzwałd stał się miejscem pogłębiania więzi narodowych między ludnością polską tych dwóch wyznań.
Jeszcze przed objawieniami do sanktuarium w Gietrzwałdzie przychodziła ludność Warmii z „łosierą”, czyli regionalną pielgrzymką wotywną lub dziękczynną.
Zatwierdzenie prawdziwości objawień nastąpiło w stulecie objawień - 11 września 1977 r.
Główne uroczystości: 29 czerwca (Świętych Apostołów Piotra i Pawła), 2 sierpnia (Matki Bożej Anielskiej), 15 sierpnia (Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny), 8 września (Matki Bożej Gietrzwałdzkiej). Opiekunami sanktuarium są księża kanonicy regularni.

Teksty o sanktuariach przygotowali: prof. dr hab. Antoni Jackowski i dr Izabela Sołjan z Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.