Reklama

Niedziela Wrocławska

Spacer po żydowskim Wrocławiu

Chrześcijaństwo zrodziło się z judaizmu i pozostaje w nim mocno zakorzenione. W jednym ze swoich przemówień Jan Paweł II nazwał Żydów naszymi „starszymi braćmi w wierze”. Papież uznał, że „religia żydowska nie jest dla naszej religii rzeczywistością zewnętrzną, lecz czymś wewnętrznym”

Niedziela wrocławska 32/2019, str. 6-7

[ TEMATY ]

wiara

Anna Majowicz

Jerzy Kichler opowiada o wrocławskiej społeczności żydowskiej i żydowskich zabytkach Wrocławia

Jerzy Kichler opowiada o wrocławskiej społeczności żydowskiej i żydowskich zabytkach Wrocławia

Udokumentowana historia obecności Żydów we Wrocławiu liczy 800 lat, jednakże bez wątpienia jest jeszcze starsza. Obecność ta, choć przerywana prześladowaniami i wygnaniami, miała istotne znaczenie dla miasta i z początku również dla jego rozwoju gospodarczego. Wrocław to jedno z głównych miast, w którym po wojnie Żydzi się osiedlali – w sumie powróciło tu ok. 16 tys. osób. Niestety dziś na liście członków Gminy Żydowskiej we Wrocławiu zapisanych jest zaledwie 150 rodzin. Postanowiliśmy sprawdzić, jak wygląda ich życie w mieście i udaliśmy się 25 lipca na zorganizowany przez Gminę Żydowską pierwszy spacer z przewodnikiem po żydowskim Wrocławiu.

Synagoga pod Białym Bocianem

Wycieczka rozpoczęła się od Synagogi pod Białym Bocianem, która mieści się przy ul. Pawła Włodkowica 7. Na placu przed wejściem zgromadziło się kilkadziesiąt osób, których przywitał Jerzy Kichler – działacz społeczności żydowskiej w Polsce, którego działalność znacznie wpłynęła na odrodzenie życia żydowskiego w kraju po 1989 r. – Wiele osób pyta mnie o nazwę Synagogi. Szczerze – nie mam pojęcia skąd się wzięła. I to nie dlatego, że się nie zainteresowałem. Świątynia pozbawiona jest dokumentacji od czasu powstania, czyli 1829 r., aż do roku 1968, kiedy to antysemicka kampania doprowadziła do zawieszenia nabożeństw w Synagodze – rozpoczął spotkanie Jerzy Kichler. Przewodnik przytoczył zebranym historię Synagogi, zwracając uwagę na przejęcie jej w 1974 r. przez Skarb Państwa i przekazanie Uniwersytetowi Wrocławskiemu. – Z informacji, które znalazłem w archiwum wynika, że wnętrze Synagogi miało być adaptowane na bibliotekę. Niestety prace zarzucono, co doprowadziło jedynie do większej dewastacji budynku. Później Synagogę zakupiło Centrum Kultury i Sztuki i na kilka lat stała się miejscem występów artystycznych. Dalsze zniszczenia – głównie w efekcie dwóch pożarów – doprowadziły do kolejnej zmiany właściciela. Została nim w 1989 r. wrocławska Akademia Muzyczna, planująca budowę sali koncertowej. Po zdjęciu dachu zaprzestano jednak jakichkolwiek robót, a pozostawiona na pastwę losu świątynia popadła w ruinę – opowiadał Jerzy Kichler. Jak się okazało Synagoga pod Białym Bocianem wróciła do prawowitego właściciela – wrocławskiej społeczności żydowskiej, dzięki zaangażowaniu kard. Henryka Gulbinowicza, który przekonał Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego do jej wykupienia. Synagoga powróciła w ręce odrodzonej Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu 10 kwietnia 1996 r. Dwa lata później, w listopadzie 1998 r., 60 lat po wydarzeniach „nocy kryształowej”, miało miejsce w Synagodze szczególne nabożeństwo. Obecny był ówczesny prezydent Wrocławia Bogdan Zdrojewski oraz Jerzy Buzek, który obejmował wówczas stanowisko premiera Rządu RP.

Reklama

Po obejrzeniu Synagogi i ciekawych ekspozycji, które aktualnie są w niej wystawione (m.in. ekspozycja dotyczącej historii Synagogi, Gminy Żydowskiej i 10 lat działalności Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej), wycieczka przeszła pod pamiątkową tablicę na dziedzińcu. To z tego miejsca deportowani byli Żydzi w czasie II wojny światowej. – Zanim Hitler doszedł do władzy, w niemieckim Wrocławiu mieszkało 24 tys. Żydów, z czego 4 tys. to Żydzi z polskim obywatelstwem. Te 4 tys. osób partiami deportowano. Pierwsza deportacja rozpoczęła się już 21 listopada 1941 r. i po czterech dniach aresztowani wyjechali z wrocławskiego dworca Nadodrze w kierunku Kowna. Następne transporty jechały do Auschwitz i Teresina – tłumaczył Jerzy Kichler. Wskazał także na okna Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej, które prowadzone jest przez Fundację Bente Kahan przy ścisłej współpracy z Gminą Żydowską we Wrocławiu i przy wsparciu miasta Wrocław. – Bente Kahan to norweska Żydówka, która przyjechała do Wrocławia na początku lat 2000 i bardzo nam pomogła przy odbudowie Synagogi – wyremontowała piwnice i Małą Synagogę – nadmienił.

Żydowskie Seminarium Teologiczne

W latach 1854-1938 przy ul. Włodkowica 14/16/18 działało Żydowskie Seminarium Teologiczne. Była to pierwsza w Europie Środkowej nowoczesna uczelnia kształcąca rabinów i nauczycieli. – Seminarium powstało z inicjatywy jednego z najważniejszych rabinów w historii judaizmu, Abrahama Geigera i miało uczyć rabinów postępowych, czyli takich, którzy prowadzą swoją gminę przystosowując ją do życia współczesnego. Oczywiście mówimy teraz o I połowie XIX wieku, a więc zgoła innych zwyczajach, niż dzisiejsze – tłumaczył Jerzy Kichler. Geigerowi chodziło głównie o to, aby zapobiegać masowemu przechodzeniu Żydów na chrześcijaństwo. Dlatego też, zdaniem Kichlera, Synagoga przypomina kształtem kościół, ponieważ miała cieszyć także oko. Pierwszym rektorem Seminarium był Zacharias Frankel. Ponieważ zarządzający uczelnią bali się, że rabini kształceni bardzo postępowo nie znajdą pracy w ortodoksyjnych gminach, nadali szkole trzeci kierunek. – Na świecie żyje 16 mln Żydów, a mniej więcej jedna trzecia z nich deklaruje się jako osoby wierzące; z tej jednej trzeciej 40% to Żydzi reformowani. Tych Żydów, których nazywamy ortodoksyjnymi jest niecałe 10%. Pozostali są z kierunku utworzonego właśnie przez to Seminarium – tłumaczył przewodnik, dodając, że Żydowskie Seminarium Teologiczne było jednym z najważniejszych na świecie ośrodków nauk o judaizmie, na którym wzorowały się uczelnie w Berlinie, Wiedniu, Budapeszcie, Nowym Jorku, a później nawet w Izraelu. Dziś po uczelni nie ma śladu – w 1938 r. zlikwidowali ją naziści. Warto przy tym wspomnieć, że tuż obok Seminarium znajdował się klasztor Elżbietanek. Co ciekawe, Elżbietanki na potrzeby uczelni dzierżawiły swój ogród. – Niezwykła sprawa. Nam się wydaje, że między chrześcijanami a Żydami istniał ciągły konflikt. Jak widać, to nieprawda. Oni nie tylko ze sobą sąsiadowali, ale bardzo dobrze ze sobą żyli – dodał Jerzy Kichler.

Pomnik rotmistrza Pileckiego

Chociaż rotmistrz Pilecki nie był ani Żydem, ani wrocławianinem, to jego pomnik jest niezwykle ważny dla żydowskiej społeczności Wrocławia. – Rotmistrz dobrowolnie dał się złapać przez Niemców po to, aby zorganizować ruch oporu w KL Auschwitz. I to mu się udało. Dla mnie, jako Żyda, jest on bardzo ważną postacią w historii Polski i świata. W kwietniu, kiedy obchodzimy dzień pamięci o Holocauście, przychodzę tu z grupą moich żydowskich przyjaciół, by się za niego pomodlić – mówił Jerzy Kichler. W dzień pamięci Holocaustu wrocławscy Żydzi spotykają się także po drugiej stronie fosy, na ul. Łąkowej, gdzie niegdyś znajdowała się tzw. Nowa Synagoga, którą podczas „nocy kryształowej” spaliły bojówki hitlerowskie, a teraz na jej miejscu stoi pomnik autorstwa Jerzego Kichlera. – Nowa Synagoga była trzy razy większa niż ta na Włodkowica. Modliło się tu jednocześnie 2,5 tys. osób – to prawie tyle samo, ile pomieści katedra wrocławska – nadmienił przewodnik.

Żydowskie domy towarowe i dawny Teatr Żydowski

Trasa spaceru objęła także żydowskie domy towarowe i dawny Teatr Żydowski. – W 1905 r. Gmina Żydowska była bardzo majętna. Całą ulicę Świdnicką stanowiły żydowskie domy handlowe i duże prywatne banki. Po I wojnie światowej tylko 2 z 48 banków prywatnych w Breslau nie były ich własnością. To pokazuje, jak potężna ekonomicznie była ta społeczność – mówił Jerzy Kichler. Przy dawnym Teatrze Żydowskim zwrócił uwagę słuchaczy na to, że po pierwsze teatr pozwalał na nieprzerwane utrzymanie kontaktu z językiem jidysz, a po drugie dawał poczucie powrotu do przeszłości i do świata, który został zrujnowany przez wojenną zawieruchę. – Dzięki niemu ocaleni Żydzi mieli poczucie, że nie wszystko zostało stracone – zakończył Jerzy Kichler.

2019-08-06 09:22

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Chorobliwa walka z czasem

Niedziela Ogólnopolska 39/2019, str. 28

[ TEMATY ]

wiara

bp Andrzej Przybylski

Notatnik duszpasterski

sleepjeanie/Foter/CC BY

Gospodarowanie czasem jest dziś termometrem naszej wiary. Po prostu trzeba powalczyć o czas dla Pana Boga

Wszędzie nam się śpieszy. Zdecydowanie łatwiej jednak znajdziemy czas i więcej go potrafimy poświęcić dla spraw tego świata niż dla relacji z Bogiem. Wielu z nas wpada do kościoła niemal równo z dzwonkiem sygnaturki i cieszy się, że się udało przynajmniej nie spóźnić na Mszę św. Tempa wychodzenia z kościoła po nabożeństwie mogliby się uczyć od niektórych osób specjaliści od ewakuacji ludności. Coraz częściej domagamy się możliwie najkrótszych kazań, i dorabiamy do tego „teologię”, jakoby po 10 minutach homilii cała reszta była już „od diabła”. Bywają rodzice, którzy się buntują przeciwko stałej formacji przed I Komunią św. czy bierzmowaniem, i jako powód tego wymieniają ogrom zajęć swoich dzieci. I znowu Pan Bóg musi przegrać z lekcjami języka obcego, treningiem, tańcami czy lekcją muzyki. Na pytanie o powody wypisywania się z katechezy w szkole wielu młodych tłumaczy się względami praktycznymi: bo dużo lekcji, wcześniejszy autobus do domu... – listę skracanych spotkań z Bogiem można ciągnąć jeszcze długo. Znalazłby się też na niej domowy rozkład zajęć, z którego wielu już wykreśliło poranny i wieczorny pacierz czy wspólną modlitwę rodzinną.

CZYTAJ DALEJ

Msza św. krok po kroku

Rozumienie znaków i symboli, gestów i postaw pozwala nam świadomie i owocnie uczestniczyć we Mszy św.

Każdy, kto poważnie traktuje swoje chrześcijaństwo, wie, że we Mszy św. należy uczestniczyć. Ale nie wszyscy zadają sobie pytanie, czym owo uczestnictwo jest i co należy zrobić, aby stało się ono świadome, czynne i owocne, czyli właśnie takie, jakie powinno być. Na pewno odpowiednie uczestnictwo nie ogranicza się jedynie do wypełnienia pierwszego przykazania kościelnego, czyli do fizycznej obecności w kościele w każde niedzielę i święto nakazane. Aby prawdziwie uczestniczyć we Mszy św., nie wystarczy także być tylko skupionym i pobożnym oraz gorliwie się modlić. To zbyt mało, a nawet można powiedzieć, że nie do końca o to by chodziło. Warto więc przyglądnąć się naszemu uczestnictwu we Mszy św. i spróbować odnaleźć, co w niej jest naprawdę ważne.

CZYTAJ DALEJ

Legnica: ingres bp. Andrzeja Siemieniewskiego do katedry legnickiej

2021-09-20 15:09

[ TEMATY ]

bp Andrzej Siemieniewski

Niedziela Legnicka

W Legnicy odbył się w poniedziałek ingres bp. Andrzeja Siemieniewskiego do tamtejszej katedry. - Abyśmy wszyscy stawali się świątynią Boga i mężnymi świadkami Jego miłości do ludzi – mówił w homilii nowy biskup legnicki, cytując słowa wypowiedziane 25 lat temu w Legnicy przez papieża Jana Pawła II. W uroczystości wzięli udział liczni biskupi, na czele z nuncjuszem apostolskim w Polsce abp. Salvatore Pennacchio.

W uroczystej liturgii obok abp. Salvatore Pennacchio wzięli udział liczni biskupi, m.in. abp Józef Kupny, metropolita wrocławski, bp Tadeusz Lityński, biskup diecezji zielonogórsko – gorzowskiej, bp Marek Mendyk, biskup diecezji świdnickiej, bp Wolfgang Ipolt, biskup diecezjalny Görlitz oraz bp Włodzimierz Juszczak, biskup eparchii wrocławsko – gdańskiej Kościoła greckokatolickiego. Liturgię koncelebrowali liczni duchowni głównie z terenu metropolii wrocławskiej. Wzięli w niej udział również duchowni Kościołów chrześcijańskich m.in. bp Waldemar Pytel, biskup diecezji wrocławskiej Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego w RP a także przedstawiciele Kościoła Prawosławnego.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję