Dnia 4 czerwca br. mija 30. rocznica wolnych wyborów do Senatu w 1989 r. Z tej okazji na uroczyste obchody marszałek Stanisław Karczewski zaprosił senatorów wszystkich dziewięciu kadencji. Również z tej okazji odbędzie się m.in. konferencja naukowa na temat roli Senatu w ustroju RP, jego znaczenia w procesie ustawodawczym, historycznej doniosłości w ustroju polskim jako strażnika kultury i tożsamości narodowej.

Odnowienie Senatu u progu odzyskanej wolności w 1989 r. nawiązywało do tradycji polskiego parlamentaryzmu: Senat jest starszy od Sejmu i pisząc najkrócej, odgrywał ogromną rolę w I RR – najpierw jako rada królewska, a także w II RP. Sejm i Senat zostały rozwiązane 2 listopada 1939 r. zarządzeniem prezydenta RP Władysława Raczkiewicza, wydanym w Paryżu. W oparciu o konstytucję prezydent zarządził, że wybory odbędą się 60 dni po zakończeniu wojny.

Niestety, po II wojnie światowej Polsce narzucono komunistyczny ustrój. Senat został zniesiony na podstawie sfałszowanego referendum 30 czerwca 1946 r., w konsekwencji do 1989 r. parlament w PRL był jednoizbowy. Dopiero w trakcie rokowań „okrągłego stołu” – w zamian za zgodę strony solidarnościowej na przywrócenie urzędu prezydenta – komuniści przywrócili Senat. 4 czerwca 1989 r. odbyły się pierwsze po wojnie całkowicie wolne wybory do odrodzonego Senatu, które okazały się wielkim zwycięstwem Solidarności: wybrano 99 osób rekomendowanych przez Komitety Obywatelskie „Solidarność” i tylko 1 spoza nich. Do Sejmu wybrano natomiast posłów w tzw. wyborach kontraktowych – tylko o 35 proc. mandatów mogli się swobodnie ubiegać kandydaci zgłoszeni przez grupy obywateli, reszta została z góry rozdzielona między PZPR, stronnictwa sojusznicze i inne ugrupowania rządowe. Ale i w Sejmie wszystkie mandaty, których nie rozdysponowano z góry, zostały objęte przez ówczesną stronę opozycyjną.

Pierwsze posiedzenie Senatu odbyło się 4 lipca 1989 r. Na marszałka wybrano prof. Andrzeja Stelmachowskiego. Senat przez pierwsze półtora roku pracy rozpatrzył 151 projektów ustaw przesłanych z Sejmu. Był w tym okresie inicjatorem nie tylko pakietu ustaw samorządowych, lecz także innych, przyjętych potem przez Sejm, projektów ustaw, m.in.: o przywróceniu Święta Narodowego 3 Maja, o ochronie dziecka poczętego, o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego oraz z powodu naruszania praw człowieka.

Senat wrócił także do zadania, które miał w II RP – do opieki nad Polonią. Obecnie zaangażowanie Senatu w tej dziedzinie jest bardzo duże. Znaczne środki z budżetu Kancelarii Senatu są przeznaczane na opiekę nad Polonią i Polakami za granicą, w tym na budowę i remonty polskich szkół, domów kultury polskiej oraz siedzib organizacji polonijnych w różnych krajach świata, zwłaszcza jednak na Wschodzie.

Od jakiegoś czasu pojawiają się koncepcje likwidacji Senatu. Jako senator nie jestem z pewnością obiektywny, ale uważam, że wysuwa je ktoś, kto nie zna zasad legislacji. Generalnie należy utrzymać zasadę obowiązującą np. w sądownictwie, czyli możliwość odwołania się do wyższej instancji, w tym przypadku do izby wyższej, która kontroluje i poprawia ustawy. Uważam, że Senat, skoro pochodzi z wyborów powszechnych, powinien mieć nieco silniejszą pozycję.

W programie obchodów 4 czerwca są m.in. Msza św. w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie, uroczyste posiedzenie Senatu w Sali Kolumnowej Sejmu oraz wieczorny koncert w Teatrze Wielkim.