Źródła wskazują, że parafia w Smardzowicach (wcześniej Smarzowicach) istniała już w XIII wieku. W XVI wieku istniała przy parafii szkoła, którą opiekowali się proboszczowie. Zarządzał nią nauczyciel z tytułem rektora. Był tutaj także przytułek dla biednych. Pierwszy kościół drewniany pw. św. Małgorzaty spłonął. Drugi, trzynawowy wybudował właściciel Cianowic – Jan Cianowski, herbu Prus w 1571 roku.

Gwiazda Przewodnia ze Smardzowic

Świątynię zdobiło pięć ołtarzy, wśród nich był ołtarz Matki Bożej Różańcowej z obrazem Matki Bożej w typie wschodnim. Obraz wymiarach 110 na 82 cm namalowano na trzech deskach. Przedstawia on Maryję jako Królową nieba i ziemi, w sukni czerwonej i niebieskim płaszczu, z koroną na skroniach i berłem w jednej dłoni. Maryja w ramionach trzyma Dziecię Jezus, które ma w ręku książeczkę (Ewangelię). Na prawym ramieniu Maryi widnieje gwiazda. Ludzie zawsze łączyli ten znak jako symbol Maryi Gwiazdy Przewodniej w życiu człowieka i Gwiazdy Nadziei w każdym nieszczęściu. Dawnej wizerunek zdobiły haftowane suknie, po konserwacji przeprowadzonej w l. 1959-1961 w Krakowie suknie zdjęto. Powstanie obrazu datowane jest na wiek XVI. Jednak przy okazji prac konserwatorskich odkryto, że niektóre elementy malowidła wskazują na jego powstanie w końcu XV wieku. Obraz ofiarowała do kościoła Bąkowa – żona administratora zamku ojcowskiego między 1635-1639. Początkowo był on w ołtarzu północnym. W tym czasie pojawiły się przy obrazie dziękczynne wota. Wizerunek jeszcze bardziej był czczony od II połowy XVII wieku, kiedy przez kraj przetaczały się szwedzkie wojska. Opiece Matce Bożej przypisywana była obrona klasztoru na Jasnej Górze. W czasie potopu w 1656 r. kościół mocno ucierpiał, ograbiony przez wojska Kozaków i Mołdawian. Świątynię uratował od ruiny ks. Warzyniec Rompalski, proboszcz parafii w l. 1731-1748, który przeprowadził w niej prace remontowe.

Z wielkim kultem Matki Bożej należy wiązać powstanie w Smardzowicach Bractwa Różańcowego w 1675 r., którego zadaniem była opieka nad słynącym łaskami obrazem, umieszczonym w ołtarzu różańcowym. W specjalnej Księdze Bractwa „Jura et munimenta” spisywanej do 1810 r. umieszczono wszystkie cudowne łaski, jakie czciciele Maryi otrzymywali w tym miejscu. Zostało zapisanych 37 faktów uznanych za nadzwyczajne, dotyczące uzdrowień, a nawet przywrócenia życia. Czciciele dziękowali Maryi za uzdrowienia i otrzymane potomstwo, wyzwolenie z niewoli tatarskiej. W księdze tej figurują także nazwiska zacnych rodów, jak Łubieńcy, Korycińscy, Załuscy.

Kult rozwijał się

W 1731 r. na prośbę ks. Rompalskiego przybył do Smardzowic notariusz apostolski i wysłuchał wszystkich świadectw mieszkańców składanych pod przysięgą. Proboszcz, widząc wielki kult Madonny, przeniósł obraz do głównego ołtarza. Zlecił także namalowanie na ścianach ilustracji przedstawiających najważniejsze cuda. Podczas wizytacji bp Kunicki w 1727 r. napisał: „Ołtarz Matki Bożej Dziewicy łaskami słynący”, a ks. Ptaszyński wizytator w 1783 r. określił wizerunek jako „obraz Najświętszej Maryi łaskami słynący”. Do sanktuarium przybył również sam król Stanisław August Poniatowski i pokłonił się Maryi. Ślad po jego wizycie w postaci obszernego wpisu w księdze przechowywany jest po dzień dzisiejszy jako szczególna pamiątka. Kult obrazu w Smardzowicach nie osłabł podczas zaborów i wojen. Przeciwnie, kolejni proboszczowie – wielcy czciciele z gorliwością kształtowali pobożność maryjną w parafii, otaczając obraz opieką. Staraniem księży wydrukowano w czasie zaborów specjalne obrazki z wizerunkiem Matki Bożej Smardzowickiej i rozprowadzano po różnych zakątkach. W świątyni zawieszono cztery obrazy ukazujące cuda, jakie dokonały się za przyczyną Matki Bożej. Przedstawiają przywrócenie do życia dziecka, które utonęło, wybawienie z niewoli tatarskiej, uzdrowienie kulawego oraz przywrócenie wzroku niewidomemu. Obecnie obrazy te znajdują się w kruchcie kościoła.

Z czasem zaczęto myśleć poważnie o budowie nowej świątyni. Prace rozpoczęto po uzyskaniu pozwolenia wydanego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 3 kwietnia 1907 roku. Wybuch I wojny światowej i działania wojenne w tym rejonie znacznie utrudniały prace. Jednak już jesienią 1918 r. udało się w częściowo ukończonej świątyni sprawować nabożeństwa

Cudowny obraz przeniesiono do nowej neogotyckiej świątyni w 1922 roku. Rok później ks. proboszcz Cichoń zapoczątkował nową księgę „Cuda i łaski”. Wieżę kościoła ukończono w 1940 roku. Stary kościół został sprzedany i przeniesiony do nowej powstałej parafii w Mostku, gdzie służy wiernym do dziś.

Korony dla Matki Bożej

Dzięki staraniom proboszcza ks. inf. Władysława Padacza, 27 sierpnia 1972 roku odbyła uroczystość koronacji obrazu Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Od tych historycznych chwil mięło już 42 lata. W pamięci parafian, ale i blisko 40 tys. wiernych pątników pozostanie dzień uroczystości. Wielkiemu świętu przewodniczył kard. Karol Wojtyła – ówczesny metropolita krakowski. Homilię wygłosił prymas kard. Stefan Wyszyński. Przy ołtarzu zgromadziło się ponad 20 biskupów z biskupami Janem Jaroszewiczem i Janem Gurdą z diecezji kieleckiej. Kard. Wyszyński nałożył na skronie Maryi i Dzieciątka złote korony. „Jak tu, na ziemi, naszymi rękami koronujemy Cię, Jezu Chryste, tak niech zasłużymy u Ciebie na koronę chwały w niebie. Jak tu, na ziemi, naszymi rękami koronujemy Ciebie, Święta Boża Rodzicielko, tak przez Ciebie niech zasłużymy u Twojego Syna, Jezusa Chrystusa na koronę chwały w niebie” – mówił Prymas. W 1982 r. prymas kard. Józef Glemp zezwolił, by główną patronką parafii była Matka Boża Różańcowa, drugą zaś św. Małgorzata.

Niedługo parafianie cieszyli się z ukoronowanego wizerunku. Korony stały się łupem złodziei. Udało się je odzyskać w 1986 roku. Umieszczono je w gablocie nad chrzcielnicą. Obraz został ponownie koronowany staraniem bp. Stanisława Szymeckiego i ks. kan. Piotra Bugaja (ówczesnego proboszcza) w październiku 1986 roku.

Podniosłe wydarzenie koronacji przypomniane było w 40-lecie koronacji przez uroczystości i misje święte przygotowywane przez wielkiego czciciela Matki Bożej Smardzowickiej i wieloletniego kustosza i czciciela Maryi śp. ks. kan. Bogusława Bodzionego, będące okazją do ożywienia kultu i odnowienia życia duchowego w parafii.

Maryja zna nasze troski

Obecny proboszcz i kustosz sanktuarium ks. dr Grzegorz Kaliszewski od początku pragnie kontynuować pracę poprzedników. Pomagają mu w posłudze ks. wikariusz Michał Kościański i emerytowany ks. kan. Piotr Bugaj. Podkreśla, że bardzo ważne w pielęgnowaniu tego kultu jest dzieło kół różańcowych, które w Smardzowicach mają swoją wieloletnią tradycję. W parafii działa dwanaście kół, również dziecięce i męskie. W pierwszą niedzielę miesiąca sprawowana jest dla nich specjalna Msza św. Po niej zelatorzy kół otrzymują indywidualne błogosławieństwo i następuje zmiana tajemnic różańcowych wraz z intencjami Kościoła na kolejny miesiąc. Członkinie kół zawsze obecne są na ważnych uroczystościach religijnych w strojach regionalnych. – To także element tradycji i tożsamości tego sanktuarium – zaznacza ks. Kaliszewski. Od początku czyni starania o wizerunek świątyni. W perspektywie jest wymiana ołtarza głównego, który będzie ilustrowany płaskorzeźbami dwudziestu tajemnic z życia Maryi. Trwają również prace nad przygotowaniem ocieplenia stropu, by zimą w kościele było cieplej. Ukończono już remont zakrystii. W niedalekiej przyszłości planowane jest również zrobienie ogrzewania w Kościele. – Dziękuję moim kochanym parafianom za piękną współpracę i wielką życzliwość – mówi ks. Kaliszewski. Od nowego roku, dzięki dobrej iluminacji na zewnątrz kościół jest widoczny z daleka. Kard. Stanisław Dziwisz żartował w rozmowie z Proboszczem, że „jest nawet widoczny z jego mieszkania w Krakowie”. Najważniejsza jest jednak strona duszpasterska, która ma odpowiadać oczekiwaniu i potrzebom duchowym przybywających tutaj ludzi. Co niedziela przed Mszą św. w sanktuarium sprawowane są Godzinki o Niepokalanym Poczęciu NMP. Odmawiany jest zawsze Różaniec. Bardzo dużą popularnością cieszą się nabożeństwa fatimskie. Parafianie pokochali również Nabożeństwo do Matki Bożej Smardzowickiej, odprawiane co środa po Mszy św. o godz. 18. Śpiewają na nim pieśń „Smardzowicka Matko Różańca Świętego”. – Kiedy w listopadzie ubiegłego roku zostałem proboszczem, gromadziło się na nim kilkanaście osób. Dzisiaj przychodzi ich blisko dwieście! Kilka osób przyjeżdża regularnie nawet spoza parafii. Zawsze staram się mówić podczas tej Mszy św. kazanie, w którym odwołuję się do bieżących wydarzeń i historii związanych z obrazem. Podkreślam, że Maryja słucha próśb wiernych, wie, jakie mają problemy, troski, i przedstawia je Bogu. Mam na to dowody. W lutym jedna z parafianek poprosiła mnie z płaczem o modlitwę za umierającą matkę. Starałem się pamiętać o tej intencji. Ilekroć klękałem przed obrazem, powierzałem tę chorą osobę i jej bliskich. Po trzech miesiącach ta sama kobieta przyszła podziękować za dar modlitwy. Powiedziała: „Przekonałam się, że modlitwa ma sens”. Mama jej żyje i jest z nią w domu – opowiada ks. Grzegorz. Niedawno gościli w sanktuarium pielgrzymi z Zabrza. Sprawowaliśmy dla nich Mszę św. Przed obrazem powierzyli Maryi swoje intencje i prośby. Będziemy o nich pamiętać podczas nabożeństwa – zapewnia Proboszcz.

Ostatnio w specjalnej księdze złożyła podziękowania za dar życia syna i przywrócone mu zdrowie pani Joanna, która od kilkunastu lat mieszka w Stanach Zjednoczonych. Przyznaje, że kiedyś modliła się przed obrazem, błagając Maryję o zdrowie dla syna. Jej prośba została wysłuchana.

– Widziałem także konkretne przemiany duchowe, jakie nastąpiły za pośrednictwem Maryi. Parafianin, który nie miał wiele wspólnego z Kościołem, po uczestniczeniu w środowym Nabożeństwie do Matki Bożej Smardzowickiej, przyznał mi niedawno, że pragnie zmienić swoje życie. To są te cuda duchowe, które dokonują się cały czas. Dlatego przybywają tutaj różni pielgrzymi, ludzie spoza parafii. Gdziekolwiek jestem, staram się przybliżać historię tego sanktuarium i rozsławiać Matkę Bożą ze Smardzowic. Serdecznie zapraszam wszystkich do pięknego, łaskami słynącego Sanktuarium w Smardzowicach – mówi ks. Kaliszewski.